La sillería del coro de San Martín Pinario

A TALLA DE MADEIRA DA SILLERÍA DE CORO DA IGREXA DE SAN MARTIÑO PINARIO

PABLO LÓPEZ OUTÓN

Vista frontal de la sillería del coro.

ÍNDICE

  1. 1. FICHA IDENTIFICATIVA

2. A OBRA:

_ Contexto histórico da obra

_ O artista

_ A obra

3. TÉCNICAS ARTÍSTICAS APLICADAS À OBRA

4. BIBLIOGRAFÍA

5. GLOSARIO

FICHA IDENTIFICATIVA

Silhería do coro da igrexa do mosteiro de San Martín Pinario.

Artista: Mateo de Prado

Técnica e materiais: talla en madeira de nogueira

Medidas: variabeis.

Realización: 1639-1647

Localización: Santiago de Compostela

A OBRA: A Sillería de Coro de San Martiño Pinario.

Contexto histórico da obra

Enmárcase no colosal mosteiro benedictino (o secundo complexo mosteiral en extensión de España, despois do Monasterio del Escorial). O mosteiro data do ano 899.

A igrexa foi rematada no ano 1652 por Mateo López, así coma o cornisamento da sillería de coro. Fernando de Casas e Novoa foi o autor dos seus retablos, un dos cumios da arte barroca hispana.

A contra-reforma iconográfica da Orde Benedictina

O artista Mateo de Prado

Mateo de Prado, originario de San Julián de Cumbraos (Sobrado-A Coruña), do que apenas se posúe información ata este encargo , foi posíblemente en Valladolid discípulo do grande escultor galego do Barroco español Gregorio Fernández e tamén do pintor Diego Valentín Díaz. En terras vallisoletanas trabalhou na Colexiata de Villagarcía de Campos para posteriormente asentarse en Galicia.

Trabalhou en Santa María de Frades (A Estrada) e na igreja de San Andrés de Barrantes (Ribadumia). En 1643 trabalha na Catedral de Santiago e tamén fai alguma escultura pra o Hostal dos Reis Católicos. No mosteiro de Montederramo fixo o retablo da igreja e algún encargo para a Catedral de Ourense.

A OBRA

Conxunto escultórico

Encargada ao artista en Agosto de 1639 pola comunidade benedictina compostelán de San Martinho. A silhería emprázase na capela maior da Igreja, separada do presbiterio por un ostentoso e magno retablo-baldaquino realizado posteriormente (e que mudou a intención primeira de ofrecer un coro aberto ao estilo portugués) á que se accede por dous umbrais laterais.

Morfológicamente o volume conforma umha estructura ortogonal en forma U, disposta axialmente en dúas ordes de asentos cun banco que se desliza pra se converter en cadeira en función do momento litúrgico:

O primeiro andar a ras do chan, composto de trinta e cinco silhas e seis entradas ao seguinte nivel, repartindo catorce asentos e dúas entradas para cada brazo, e o mesmo número de entradas pero a metade de silhas para o lado frontal.

O segundo andar consta de dezaoito asentos por flanco e trece na testeira. Na parte superior, un gardapolvo corrido que consta de corenta e oito tabuleiros situados correspondentemente sobre as cadeiras de ambos andares.

Nesta distribución jerárquica a silha do abade atópase no segundo nivel enfatizada por paneis adelgazados acoplados sobre falsas silhas.

Os relevos dos paneis

No respaldo de cadansúa cadeira e no gardapós atópanse os taboeiros talhados en releve, que foi a encarga ao artista que constou originalmente de 149 talhas.

A temática gira en torno a refundar o papel hegemónico da orde monástica sobre o resto de abadías, ordeando as figuras e narracións en función da jerarquía e valor que lles merece aos benedictinos.

O andar baixo está consagrado aos sucesos vitais arredor da Virgen María e a súa relación na vida de Jesús, e conforman as escenas de maior complejidade narrativa do conjunto.

Os respaldos do andar superior, do dobre de altura ,están adicados aos retratos de corpo enteiro de Santos e Mártires da Igrexa Católica, co papel central do fundador da Ordo Sancti Benedicti, San Benedicto de Nursia.

Os taboeiros do gardapó narran diversos acontecementos na vida do fundador. Esta isometría axial rómpese no centro coa figura de San Martín equestre, partindo a capa coa espada para cobijar a um pobre.

As rizadas tarjas dos paneis que flanquean a silla abacial mostran os escudos das dúas ordes militares máis importantes , a de Calatrava e a de Alcántara; debaixo as armas dos Cabaleiros de Malta e dos Cabaleiros Templarios, maximos aliados na loita contra o Islam. En referencia a isto hai que facer referencia a que San Benito atópase no medio flanqueado po-las figuras a cabalo de Santiago o Maior e San Millán, os dous santos «matamouros».

TÉCNICAS ARTÍSTICAS APLICADAS À OBRA

Habería que diferezar dous momentos no proceso artístico dun releve de tales características:

por uma banda, as técnicas aplicadas à concepción originaria da obra e por outra as técnicas aplicadas á resolución do plantexamento, en función da especificidade do material, pese a que non sempre é posible diferenciar temporalmente estes momentos.

a) Técnicas aplicadas à concepción

Eiquí inflúen factores técnicos dende o plantexamento inicial da idea á transposición debujística, no referente à estructura interna e composición básica, o uso que se fai das perspectivas (cónica e axonométrica), distribución das masas no espacio, diferenciación figuras-fondos, …

Tamén inflúen nestas técnicas as aportacións propias do artista no tratamento interno das diferentes masas do debujo como son as vestiduras, paños,…

A narratividade das escenas vese ligada a tradición iconográfica imperante dentro da orde eclesiástica, modelos a seguir, limitacións do contratante…

Numa primeira fase do releve existe a imbricación directa nas dúas dimensións do plano (debujo) para posteriormente pasar a outra fase onde se projecta a profundidade dos volumens,

b) Técnicas aplicadas á resolución

Transposición do boceto á superficie da tábua.

Imbricación directa e tangible co material e coa idea de terceira dimensión.(escultura)

Como técnica escultórica sustractiva implica a noción de irrevocabilidade malia que existen diferentes colantes para arranjar pequenos desperfectos. A sustracción debe ser progresiva e consciente.

Todo releve implica distintas consideracións específicas:

_ a luminosidade in situ, propia do lugar específico para onde se concibe e reside.

_ a projección exterior dos volumes a enfatizar

_ a noción de profundidade no espazo.

_ o adelgazamento límite dos volumes. segundo o material.

A especificidade da madeira como material escultórico, reside nas fortes constriccións internas dunha materia viva.

A linealidade e circularidade interna e crecente da árbore determina unha categorización distinta a outros materiais escultóricos técnicamente sustractivos como os materiais formados de compostos minerais, de estructura interna poliédrica.

A madeira sitúase como o tránsito entre o mundo animal e o mineral.

_ a dirección das incisións e filigranas e a situación estratégica de espazos curvos.

_ o distinto tratamento estilístico das texturas para as distintas superficies.

Método de traballo

O primeiro paso consiste na construcción do plano, ou entarimado.

Para montar un taboeiro sobre doutro e conformar uma superficie ampla emprega-se a técnica do machi-hembrado, úsandose o acanelador , ou macho-fémea.

O método da talha comezaría no marcado con tiza ou carboncinho e a da sujección da peza ao banco con sargentos e cunhas.

Pra comezar procédese a un progresivo rebaixe, marcando puntos nos espazos que un queira profundizar e facendo pequenos buratos, ajudando à que a madeira non raje cando empreguemos a trencha e o mazo.

Fanse incisións ou marcas planas co escoupro e coa trencha e despéjanse as grandes masas sobrantes a través da fibra.

A partires de conseguir a profundidade, as gubias e formóns son as ferramentas primordias pra delimitar e potenciar os volumes, agora sen ajuda do mazo. As gubias úsanse para tallar en curva e os formón para trazar linhas rectas e quebradas.

Os cortes fanse sempre en direccións opostas ao entalhador , sitúando a man de apoio por detrás do percorrido da ferramenta imprimindo uma forza de acompanhamento sobre o corte da madeira, sen interrupcións.

Finalmente con colas de rato e bisturíes talhanse as superficies máis delicadas, acompanhando co dedo índice ás linhas.

OS PANEIS

AS ESCENAS DE MARIA

ESCENAS DE SANTOS e MÁRTIRES

ESCENAS de SAN BENEDICTO DE NURSIA

BIBLIOGRAFÍA

_ CHAMOSO LAMAS, Manuel. Estudios sobre Arte, Arqueología y Museología. Abrente Nº2. Real Academia de Belas Artes.

_ MIDGLEY, Barry. Guía completa de Escultura, Modelado y Cerámica. Técnicas y materiales. Ed. Hermann Blume

_ LOURENZO, Xaquín. Os oficios. Ed. Galaxia.

_ ROSENDE VALDÉS, Andrés A. La sillería de coro de San Martín Pinario. Fundación Pedro Barrié de la Maza.

FONTES de Internet

_ Diccionario de la Lengua Española – Vigésima segunda edición. Real Academia Española.

(http://www.rae.es)

_ Dicionário Priberam da Língua Portuguesa.

(http://www.priberam.pt/dlpo/default.aspx)

_ Wikipedia.

(http://www.wikipedia.org)

_ Museo do Pobo Galego. Santiago de Compostela.

* * *

Pablo López Outón

 GLOSARIO

gubia

(Del lat. tardío gu[l]bĭa, voz de or. celta; cf. irl. medio gulba, pico [de ave]).

1. f. Formón de mediacaña, delgado, que usan los carpinteros y otros artífices para labrar superficies curvas.

2. f. Aguja en forma de mediacaña, que servía para reconocer los fogones de los cañones de artillería.

formón

(De forma).

1. m. Instrumento de carpintería, semejante al escoplo, pero más ancho de boca y menos grueso.

2. m. Sacabocados con que se cortan las hostias y otras cosas de forma circular.

~ de punta corriente.

1. m. formón que acaba en corte oblicuo.

escoplo

(Del lat. scalprum).

1. m. Carp. Herramienta de hierro acerado, con mango de madera, de unos tres decímetros de largo, sección de uno a tres centímetros en cuadro, y boca formada por un bisel.

~ de alfarjía entera.

1. m. Carp. escoplo con que los carpinteros trabajan esta clase de maderos.

~ de cantería.

1. m. escoplo de mango de hierro, que se usa para labrar la piedra.

~ de fijas.

1. m. Carp. escoplo muy estrecho, que solo sirve para escoplear las cajas en que se meten las fijas.

~ de media alfarjía.

1. m. Carp. escoplo con que los carpinteros trabajan esta clase de maderos.

□ V.

buril chaple en forma de escoplo

alfarjía

(Del ár. hisp. *alfaršíyya, adj. de alfárš, alfarje).

1. f. Madero de sierra, por lo común de catorce centímetros de tabla y diez de canto, sin largo determinado, y que se emplea principalmente para cercos de puertas y ventanas.

2. f. Cada uno de los maderos que se cruzan con las vigas para formar la armazón de los techos.

media ~.

1. f. Madero de sierra de diez centímetros de tabla y siete de canto.

chaple.

(Del fr. chaple, de chapler, tallar, cortar).

talla1

(De tallar, cortar).

1. f. Obra de escultura, especialmente en madera.

2. f. Estatura o altura de las personas.

3. f. Instrumento para medir la estatura de las personas.

4. f. Medida convencional usada en la fabricación y venta de prendas de vestir.

5. f. Altura moral o intelectual.

6. f. Cantidad o premio que se ofrece por el rescate de un cautivo o la prisión de un delincuente.

7. f. Cantidad de moneda que ha de ser producida por cierta unidad de peso del metal que se acuñe.

8. f. En el juego de la banca, en el del monte y en otros, mano (‖ lance entero).

9. f. Tributo señorial o real que con diversas aplicaciones y motivos se percibía en la Corona de Aragón.

10. f. Med. Operación cruenta para extraer los cálculos de la vejiga.

11. f. rur. Ar. Tara o tarja, para ajustar cuentas.

media ~.

1. f. Esc. medio relieve.

~ dulce.

1. f. grabado en dulce.

~ plana.

1. f. Esc. Relieve bajo.

a media ~.

1. loc. adv. desus. Con poca atención y miramiento.

dar alguien la ~.

1. loc. verb. Ser apto para algo.

tallar2.

(Del lat. *taleāre, cortar ramas, de talĕa, rama).

1. tr. En el juego de la banca y otros, llevar la baraja.

2. tr. Cargar de tallas o impuestos.

3. tr. Dar forma o trabajar un material.

4. tr. curtir (‖ endurecer).

5. tr. Elaborar muy cuidadosamente una obra, material o no.

6. tr. Medir la estatura de alguien.

7. tr. Méx. restregar.

8. tr. Méx. fastidiar (‖ enfadar). U. t. c. prnl.

9. tr. desus. Tasar, apreciar, valuar.

10. tr. ant. Cortar o tajar.

11. intr. coloq. Intervenir en una conversación, y, por ext., en cualquier asunto.

12. intr. coloq. Actuar o trabajar en algo. U. t. c. prnl.

13. intr. coloq. Destacar, dibujarse. U. t. c. tr. y c. prnl.

14. intr. Cuba. Dicho de un hombre y una mujer: Hablar de amores.

15. intr. Cuba. Tratar de convencer a alguien para obtener un determinado favor.

16. prnl. Méx. Trabajar mucho.

***

DEFINICIÓNS PORTUGUÉS

trincha

s. f.

1. Ferro cortante como a enxó, próprio para limpar buracos no meio das peças dos carros.

2. Apara; fatia delgada.

3. Casca.

4. Pincel espalmado.

5. Ferramenta para arrancar pregos.

6. [Portugal: Algarve]  Trança de palma ou esparto com que se fazem esteiras.

7. [Portugal: Beira, Minho]  Cós da saia.

escopro |ô|

(latim scalprum, -i, instrumento cortante)

s. m.

1. Instrumento cortante de canteiro, serralheiro, etc. = CINZEL

2. [Cirurgia]  Instrumento usado para cortar ossos.

Plural: escopros |ô|.

Confrontar: escopo.

formão

(forma + -ão)

s. m.

Instrumento para desbastar madeira ou nela abrir cavidades.

formão

(turco ferman, do persa farman)

s. m.

O mesmo que firmão.

verrumão

(verruma + -ão)

s. m.

1. Verruma grande e grossa. = TRADO

2. [Entomologia]  Género. de insectos.. coleópteros que furam a madeira.

3. [Portugal: Açores]  Operário reles. = SARRAFAÇAL

verruma

(origem obscura)

adj.

Pequeno instrumento, geralmente de ferro, que serve para abrir furos na madeira. = BROCA, TRADINHA

badano

s. m.

1. Cavalo velho e magro.

2. [Popular]  Fracalhão com fumos de valente.

3. [Portugal: Trás-os-Montes]  Carneiro da terra quente.

enxó

s. f.

Instrumento para desbastar tábuas ou pequenas peças de madeira. (No português do Brasil, é substantivo masculino.)

Confrontar: enchó.

exarar |z| – Conjugar

(latim exaro, -are, tirar lavrando, escavar, cultivar, escrever na cera)

v. tr.

1. Registar. por escrito (ex.: exarar um parecer). = REDIGIR

2. Gravar ou inscrever numa superfície. = ABRIR, ENTALHAR, GRAVAR

Sinónimo Geral: LAVRAR

frincha

s. f.

Greta, fisga., fenda

fisga

s. f.

1. Arpão bifurcado para pesca.

2. [Popular]  Brinquedo constituído por um suporte em forma de forquilha, munido de um pedaço de couro e dois elásticos, destinados a atirar pedras, grãos de chumbo, etc.

3. Abertura ou fenda estreita.

fisgarConjugar

v. intr.

1. Lançar a fisga..

v. tr.

2. Agarrar (um peixe) com a fisga..

3. [Figurado]  Agarrar.

4. Deitar a unha ou o dente a.

5. Prender.

6. Perceber (o que se oculta).

fenda

s. f.

Abertura longa e estreita. = FRINCHA, RACHA

fender |ê| – Conjugar

v. tr.

1. Abrir fenda em.SILLERIA DE CORO DA IGREXA DE SAN MARTIÑO PINARIO

2. Rachar.

3. Cortar.

4. Passar pelo meio de.

5. Atravessar.

6. Desunir.

7. Separar.

8. [Figurado]  Abalar; comover.

9. Sulcar.

v. pron.

10. Abrir-se, rachar, gretar-se.

sulco

(latim sulcus, -i)

s. m.

1. Rego feito com arado.

2. Vinco ou ruga formada pelo navio que fende as águas.

3. Ruga (na pele).

sulcarConjugar

v. tr.

1. Fazer regos ou sulcos em.

2. Abrir rugas em.

3. Fender as águas de, percorrer.

ruga

s. f.

1. Prega, gelha ou sulco na pele do rosto, das mãos, e que é ordinariamente efeito da idade, de desgostos ou meditações.

2. Dobra; carquilha.

 

Confrontar: roga.

 

 

 

 

 

***

 

Deja un comentario

Tu dirección de correo electrónico no será publicada. Los campos obligatorios están marcados con *

Carrito de compra
Ir al contenido
Pablo Outón
Resumen de privacidad

Esta web utiliza cookies para que podamos ofrecerte la mejor experiencia de usuario posible. La información de las cookies se almacena en tu navegador y realiza funciones tales como reconocerte cuando vuelves a nuestra web o ayudar a nuestro equipo a comprender qué secciones de la web encuentras más interesantes y útiles.